Yeni Bilgisayar Alma Rehberi

İçindekiler

1.0 Önsöz
2.0 Giriş
3.0 Dizüstü bilgisayarlar
        3.1 İşlemci
        3.2 Ekran
                3.2.1 Ekran boyutu: 12"
                3.2.2 Ekran boyutu: 15"
                3.2.3 Ekran boyutu: 17"
        3.3 Ekran kartı / yongası
        3.4 Diğer parçalar
4.0 Masaüstü bilgisayarlar
        4.1 İşlemci ve hafıza
        4.2 Ekran
        4.3 Ekran kartı
        4.4 Sabit disk
        4.5 Anakart
        4.6 Kasa
5.0 Sonuç

sürüm 1.0 - Haziran 2006

1.0 Önsöz

Bu yazı Can Kavaklıoğlu tarafından, Pozitif Pc e-dergisi için yazılmıştır.

Yazıdaki hataları, önerileri, soruları ve/veya yazının oluşturduğu tepkileri yukarıdaki bağlantıdan ulaşabileceğiniz eposta adresine yollarsanız pek de güzel olur.

Herzamanki gibi bu yazıda yazanlar etkisinde kalarak yaptığınız hareketlerden yazar sorumlu değildir.

2.0 Giriş

Bir çok kişi yeni bilgisayar alırken pek fazla fikri olmadığı konularda tahminler yapmak zorunda kalıyor. İnsan doğası gereği, eğer güvenilir bir yardım bulunamazsa, bu kişilerden hiçbirisi içi tam olarak rahat ederek alışverişini tamamlayamıyor. Bu rehber bu durumda kalan ve işi biraz teknik tarafından bakarak anlayıp kararını daha az şansa bırakmak isteyenler için yazılmıştır.

Bilgisayar alınırken verilmesi gereken ilk karar, dizüstü bir sistem mi yoksa masaüstü bir sistem mi gerekli olduğuna karar verilmesidir. Dizüstü bilgisayarlar çoğu diğer teknolojide olduğu gibi, "parçalar küçüldükçe maliyet atışı" kuralı sonucu, eş değer başarımdaki (performans) masaüstü bilgisayardan daha pahalı olacaktırlar. Bu yüzden özellikle fiyatında karara etkisi olduğu durumlarda, masaüstü sistemler yüksek başarım/fiyat oranları dolayısı ile tercih sebebi olabilirler.

Dizüstü mü masaüstü mü kararını vermek için sihirli bir formül yoktur, ancak ilk verilmesi gereken karardır; çünkü bütün değişkenler (fiyat, başarım, taşınılabilirlik vb.) bu karara göre tamamen değişebilmektedir. Karar verme yöntemi olarak bu rehberin önerisi ilk karar olarak masaüstü sistemdir. Çünkü başarım olarak dizüstü sistemlerin yapabilip, masaüstü sistemlerin yapamadığı hiçbirşey yoktur. Bu kararı verdikten sonra, bu kararı dizüstüne çevirecek etkenler şunlar olabilir:

Taşınılabilirlik: Dizüstü sistemlerinin ortaya çıkış nedenidir. Masaüstü sistemleri dizüstüler gibi taşımak asla mümkün değildir. Her ne kadar masaüstü sistemleri ayda bir yer değiştirmek imkansız olmasa da, dizüstüler gibi işten eve, evden işe taşımak mümkün değildir. Eğer taşınılabilirlik vazgeçilmez bir gerek ise, karar dizüstüne çevrilmelidir.
Yer kaplama: Eğer çalışma alanı kısıtlı ise, bir sürü diğer nesne arasında (kağıt, kitap, defter, çizim tablosu vb.) bir de klavye ve fareye yer yok ise, dizüstü küçük boyutu ile gerekli olabilir.
Fiyat özgürlüğü: Eğer fiyat sınırı yok ise, masaüstü gücünde dizüstü sistemler düşünülebilir. Eğer biraz daha mantıklı bir fiyat sınırı var ise, ikinci bir taşınılabilir sistem olarak dizüstü sistemler düşünülebilir. Bu ikinci seçenek en ideal olanıdır, zira 15" boyutunda 3 kg bir sistemi taşımaktansa, 12" boyunda 2 kg bir sistemi taşımak tercih edilir. Taşınacak sistemin basit işlemler (sunum yapmak, not tutmak vb.) için kullanılacağı da varsayılırsa, daha kuvvetli bir masaüstü sistemin eşliğinde, özellikle ikinci el 12" Pentium III sistemlerin toplam 500 TL civarına bulunabileceği düşünülürse, bu eşleme oldukça kullanışlıdır. Eğer fiyat özgürlüğü çok kısıtlı ise ve taşınılabilirlik şartsa ikinci el 15" Pentium III sistemler düşünülebilir.
Şıklık: Eğer müşterilerin bulunacağı şık bir ofis ortamı tasarlanıyorsa, sekreter masasına şık görünüşlü bir dizüstü sistem düşünülebilir. Arkadaşlarına hava atmak isteyen kişiler için de bu durum geçerli olabilir, ancak teknik açıdan yazılmış olan bir rehber için şıklığın bu kadar düşünülmesi gerekli değildir.

Eğer bu yada buna benzer kesin sebepler bulunamıyorsa, dizüstü bir sistem edinmek başarım/fiyat oranı açısından kesin olarak israf olacaktır; çünkü dizüstü sistemlerin amacı taşınılabilir olmak olduğu için, birçok açıdan masaüstü sistemlere göre daha kısıtlılardır:

Parça temini: Dizüstü bilgisayarınızda bir arıza olduğu zaman yetkili servise götürmeniz gereklidir ve garanti süresinden sonra gideceğiniz herhangi bir yetkili servis kesin olarak, herhangi bir masaüstü sistemi servisinden daha fazla servis ücreti isteyecektir. Kullanılacak parçalar da yine"parçalar küçüldükçe maliyet atışı" kuralı sonucu, masaüstü eş değerlerine göre daha pahalı olacaklardır.
Her ne kadar Centrino nesili işlemcilerle birlikte nispeten azaldı ise de, hala mevcut olan gürültü sorunu: Isınan parçaları soğutmak için kullanılan fanlar küçüldükçe, çıkardıkları ses arttığı için ve dizüstü sistemlerin fanlarının masaüstü sistemlere nispeten kullanıcıya daha yakın oldukları için dizüstü sistemler genelde masaüstü sistemlere göre daha gürültülüdür.
Yükseltme: Bir sene sonra bilgisayarınızın herhangi bir parçasını daha yüksek başarımlı bir yenisine yükseltmek istediğinizde, masaüstü sistemlerde bu işlem oldukça kolayken, dizüstü sistemlerde daha pahalı ve bazı durumlarda imkansızdır.

Dizüstü mü, masaüstü mü kararını verdikten sonra, her birisini ayrı olarak parçalarına göre inceleyelim.

3.0 Dizüstü bilgisayarlar

3.1 İşlemci

Eğer yeni bir dizüstü alınıyorsa kesinlikle Intel Centrino yada AMD Turion nesili işlemciler düşünülmelidir. Özellikle hala piyasada dolaşan dizüstü için tasarlanmış olmayan (masaüstü için tasarlanmış olan) Pentium 4 işlemcilerinden uzak durulmalıdır. Çünkü Centrino ile ortaya çıkan yeni dizüstü işlemcileri hem performans, hem pil ömrü, hem de gürültü açısından Pentium 4 işlemcilere göre çok üstünlerdir. Pentium 4 işlemcili dizüstleri ise bütün bu üç açıdan daha az başarıma sahiplerdir, ayrıca çoğu durumda fiyat dahil başka hiçbir artıları da yoktur.

3.2 Ekran

Dizüstülerin belirleyici bir özelliği de ekran boyutlarıdır. Hem taşınabilirlik hem de fiyat olarak oldukça belirleyici etkenlerdir. Genel olarak ekran çözünürlükleri 1280x800 ile 1024x768 değerlerinden birisidir. Ekranın kalitesi açısından bu değer ne kadar yüksek olursa o kadar iyidir.

3.2.1 Ekran boyutu: 12"

12" ekranlı dizüstleri özellikle sürekli hareket halinde olan ve daha büyük bir ekrana ihtiyacı olmayanlar için idealdir. Her ne kadar güncel modeller oldukça üst fiyat seviyelerinden başlasalar da, giriş bölümünde bahsedildiği gibi ikinci el Pentium III seviyesi dizüstleri uygun fiyata bulunabilmektedir.

3.2.2 Ekran boyutu: 15"

Güncel dizüstlerinde en genel olarak 15" ekranlar bulunur. Eğer biraz daha para harcayıp, film seyretmek isteyenler olursa, geniş ekranlı 15" ekranları tercih edebilirler.

3.2.3 Ekran boyutu: 17"

İsrafa kaçmak isteyen kişiler için 17" dizüstü bilgisayarları da piyasada bulunabiliyor.

3.3 Ekran kartı / yongası

Ekran kartları her geçen gün yeni çıkan ürünlerle daha çok karışıyor. Hem dizüstleri hem de masaüstleri için bu durum geçerlidir.

Genel olarak dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

Ekran kartı / ekran yongası (İng: chip): Bazı dizüstlerinin, masaüstlerinde olduğu gibi ayrı bir ekran kartları vardır, ancak birçok dizüstü sistemlerde ise ekran kartı yerine, anakartın üzerinde gelen ve ekran kartının işlerini yerine getiren bir ekran yongası vardır. Ekran yongası olan sistemlerde, "ekran hafızası", "sistem hafızası"ndan kullanılır. Yani eğer 512MB sistem hafızası var ise ve ekran yongası da 64MB kullanmak üzere ayarlandıysa, sisteme 512 - 64 = 448MB sistem hafıza kalır. Tabiki ekran kartına sahip sistemler eş değer ekran yongasına sahip sistemlerden daha yüksek başarıma sahiptirler. Çünkü bu durum sadece sistem hafızasının miktarının azalmasına değil, aynı zamanda ekran yongasının sistem hafızasını meşgul etmesiyle, ekran kartı olan sistemlerde mevcut olmayan, genel bir fazladan yüke yol açar.
Ekran hafızası miktarı: Ne kadar çoksa o kadar iyidir. Ancak unutulmaması gereken nokta, daha yeni ve üstün başarıma sahip bir ekran kartı, daha eski fakat daha fazla hafızası olan bir ekran kartınından daha iyi toplam başarıma sahip olabilir.

Bu noktadan sonrasında da olasılıkları belirleyip Internet'te, Google aracılığı ile, karşılaştırmalara göz atmak olacaktır. Genelde bu konuda üç marka yarışmaktadır, Intel, Ati ve Nvidia. Her modelin sayısız markası olduğu için, bire bir kaşılaştırmaları yapmak, bu en iyisidir demek mümkün değildir. Temelde her zamanki gibi yardımcı olacak nokta, sistemin kullanılış sebebidir. Eğer sistem ofis kullanımı, günlük masaüstü kullanımı için alınıyorsa, piyasadaki bütün ekran kartları/yongaları işinizi görecektir. Ancak arada sırada oyun da oynanacaksa yada başka grafik tabanlı işlemler yapılacaksa, o zaman araştırmanın derinleştirilmesi, ayrılan bütçe ile en iyi hangi kart alınır sorusunu cevaplamak için, özel karşılaştırılmaların araştırılması lazımdır.

3.4 Diğer parçalar

RAM: Sistem hafızası (RAM) her zaman için ne kadar fazla ise o kadar iyidir. Güncel bir bilgisayar edinirken en az 512MB olması uygun olacaktır.

Sabit Disk: Tamamen ihtiyaca, planlanan kullanıma göre seçilmelidir. Güncel bilgisayarlarda 40GB'dan az olmamalıdır.

CD-ROM, Combo, DVD±RW Sürücüler: Alt seviye fiyatlarda (kdv dahil 1000 dolar) bile yeni çıkan dizüstü sistemler DVD yazıcı (DVD yazıcılar CD de yazarlar) ile geliyorlar. "Combo" ismiyle gelen DVD okuyucu, CD yazıcılar bile eski kaldılar.

4.0 Masaüstü bilgisayarlar

Masaüstü bilgisayarlar çok uzun zamandır belli bir standart altında üretildikleri için, günümüzde donanım piyasasındaki rekabet ve çeşitlilik son derece üstün seviyelerde. Bu durum fiyatlara da yansımakta. Toplamda 500-600 TL ye ofis işi görebilecek bilgisayarlar ortaya çıkarmak mümkün. Tabi özel istekler girdikçe fiyat artıyor. Özellikle grafik tabanlı uygulamalar (oyunlar, mimarlık programları vb.) kullanılmak istendiğinde, sistemin neredeyse bütün parçalarının toptan yükseltilmesi gerekiyor. Bu da fiyata yansıyor.

4.1 İşlemci ve hafıza

Dizüstülerde olduğu gibi masaüstü işlemcilerinde de rekabet Intel ile AMD firmaları arasında. Intel'in Celeronları ile AMD'nin Sempronları, Intel'in Pentiumları ile AMD'nin Athlon işlemcileri rekabet etmekteler. İşlemci piyasasında 64 bit mimarili işlemciler yaygınlaşmakta. Her ne kadar 64 bit mimarisini kullanan uygulamalar yeterince ortaya çıkmadıysa da, işlemciler mevcut. Ayrıca çift çekirdekli işlemciler de yüksek fiyatlardan gözümüze ilişmekteler. Çift çekirdek mimarisinin Intel'in Hyper Threading (HT) teknolojisi ile karıştırılmaması lazımdır. HT çift çekirdek teknolojisini taklit etmektedir, çift çekirdek teknolojisinde ise, fiziksel olarak iki tane işlemci çekirdeği vardır. Ayrıca HT teknolojisini bugüne kadar metheden bir kişi duymadım, HT ye sahip olup, devre dışı bırakanları duydum.

İşlemci hızı ve tipi gereksinimi tamamiyle bilgisayarda çalıştırılacak uygulamaya bağlıdır. Eğer sadece ofis için kullanılacaksa Pentium III bile işinizi görecektir. Ancak oyun oynama gibi grafiksel uygulamalar söz konusu ise, 3 Ghz hızı civarında bir işlemci edinmekte fayda vardır.

Hafıza (RAM) her zamanki gibi ne kadar çok ise o kadar iyidir. Dizüstü bilgisayarlarda olduğu gibi masaüstü bilgisayarlarda da en az 512MB olması, rahat bir sistem oluşturacaktır. Üst sınır ise mevcut değildir. Eğer oyun oynanacaksa 2048MB (2GB) a kadar çıkabilir.

İşlemci ve hafıza parçalarının ilginç bir özelliği, bazı diğer parçaların tersine (sabit disk, disk sürücü vb.), tamamiyle elektronik parçalar olmalarıdır. Elektronik parçaların doğaları gereği eğer bozulurlarsa hiç çalışmazlar ve bozuk değillerse de aşırı durumlar oluşmadıkça pek bozulmazlar. Bu durumun bir sonucu olarak yeni hafızalar ömür boyu garanti ile satılmaktalar. Bu durumun bir diğer sonucu da, çalışır durumda olan ikinci el işlemci ve hafıza parçalarının yenilerinden nerdeyse hiçbir farkının olmamasıdır. Dolayısıyla bu parçaları ikinci el almak, başarım konusunda hiçbir fedakarlıkta bulunmadan, fiyatı düşürme şansı sunmaktadır.

4.2 Ekran

Masaüstü ekranı için ilk önce tüplü (CRT) mü yoksa LCD (ince ekranlar) mi alınacağına karar verilmesi gereklidir. Eğer fiyat kısıtlaması en büyük sıkıntı değil ise LCD lerin tecih edilmesinde fayda vardır. Çünkü LCD ler hem boyut, hem elektrik tüketimi (yarı yarıya) açılarından CRT lerden üstünlerdir. Diğer yandan 150 lira daha fazla ödeyip, bütün gün önünde oturalacak bir parçanın, koskoca bir elektron tabancasından, ince ve zarif bir panele çevrilmesi, oldukça makul gibi duruyor. Bu tercihin herkes tarafından yapıldığına diğer bir işarette, bir bilgisayar parçası satış sitesinde 20 civarı CRT listelenmesine karşın 70 civarı LCD listelenmesidir. Bu durumun en büyük sebebi LCD lerin fiyatlarının uzun bir süre zarfında çok yüksek değerlerden, nispetenmakul seviyelere inmiş olmasıdır.

LCD ekranların dikkat edilmesi gereken özellikleri:

Boyut: LCD ekranlarda, CRT ekranlarda olduğu gibi, fiyatı belirleyen en büyük etken boyuttur. Boyut büyüdükçe, CRT ekranların tersine, LCD ekranlardaki fiyat artışı oldukça daha fazladır. Bunun sebebi LCD ekranların üzerindeki renkleri belirleyen noktaların herbirinin bir yada birden fazla transistör kullanılarak yapılmasıdır. Transistörler çok küçük parçalar oldukları için ve 1280 x 1024 çözünürlükte noktada kırmızı, yeşil ve mavi ana renkleri için birer transistör olduğunu varsayarsak 1280 x 1024 x 3 = 3 932 160 değerine ulaşırız. Bu kadar transistör içinde bir tanesinin bozuk olması bir noktanın en az bir rengi düzgün gösterememesi anlamına gelir. Bu noktalara "ölü piksel" denir. Ekran büyüdükçe ve çözünürlük arttıkça transistör sayısı da arttığı ve "ölü piksel" şansı arttığı için, hatalı ürün sayısı artar ve fiyat da buna bağlı olarak artar.

Boyut seçimi tamamen isteğe bağlıdır. 19" bir ekranda yapılabilecek her türlü iş 15" ekranda da yapılabilir.
Tepki süresi: Her ne kadar tepki süresi yeni ekranlarda sıkıntı olmaktan çıktıysa da eski ekranlarda daha belirgindir. Birimi milisaniyedir (ms yada msn). Tepki süresi ekranın yeni bir görüntüyü kaç saniyede ekrana getirebileceğini temsil eder. Tepki süresinin ofis uygulamarında hiçbir önemi olmadığı gibi grafik uygulamalarda (oyun, mimarlık vb.) hayati önemi vardır. Özellikle 20 milisaniyeden yüksek bir LCD ekranda bir oyunda sağa sola hızla bakıldığında, görüntüler birbirine karışıp, anlaşılmaz bir hal alabilirler.
Kontrast: 300:1, 400:1, 500:1, 600:1 gibi oranlarla belirtilir. Oran ne kadar büyük olursa (ilk sayı ne kadar büyük olursa), o kadar yüksek kontrast elde edilebilir. LCD ekranların geçmişteki en büyük sorunu kontrast idi. Ancak yeni ekranlarda bu sorun da ortadan kalkıyor. 400:1 oranının üstündeki ekranlar genel olarak yeterli kontrastı sağlabilecektir.
Analog (D-Sub), dijital giriş (DVI): Bilgisayarda üretilen görüntünün ekrana taşımak için iki farklı yöntem vardır, analog ve dijital. Dijital yöntemle ekrana daha doğru sinyal yollanabilir. Ancak birkaç testten sonra bile bu iki yöntem arasındaki farkı henüz görebilmiş değilim.
İzlenme açısı: LCD ekranlara belli bir açıdan baktıktan sonra ekran gözükmez hale gelir. İzlenme açısı değeri bu değeri belirtir. Eğer beş, altı kişi birden aynı ekranda film seyretmek gibi bir amaçla kullanılmayacaksa (birkaç kişi görme açısının dışında kalabilir), tek kişinin kullanımı için gerekli bir özellik değildir.

4.3 Ekran kartı

Dizüstü bilgisayarlarda olduğu gibi masaüstü bilgisayarlarda da ekran kartı, rekabetin yarattığı çeşitlilik sonucu, oldukça zor bir seçimdir. Eğer grafik uygulamaları söz konusu ise, uygulamanın tipine göre yüksek başarımlı bir kart her zaman için tercih edilir. Ancak ofis uygulamaları için ikinci elde bile elinize geçirebileceğiniz herhangi çalışan bir ekran kartı yeterlidir. Hatta ofis uygulamaları için yeterli (yada yeterinden fazla) ekran kartları yeni anakartların üzerinde geliyor. O yüzden ekran kartına gerek bile olmayabiliyor.

Piyasadaki ekran kartlarının çoğu oyun severlere yönelik. Hangi kart hangi karttan iyidir sorusu oldukça karmaşık ve çok seçenekli bir soru. Genel olarak yeni çıkan kartlar AGP arayüzü yerine yeni PCI-E arayüzü ile çıkıyorlar. PCI-E arayüzü AGP'ye göre daha yüksek başarımlı bir arayüzdür. Değerlendirmeyi yaparken karşılaştırılabilecek diğer özellikler de şunlar: hafıza miktarı, hafıza veri yolu bant genişliği (İng: memory bus bandwidth), hafıza veri yolu saati (İng: memory clock), saniyede çizilen nokta miktarı (İng: vertices per second), grafik işlemcisi saat hızı (GPU clock). Bunların dışında Internet'te kartları oyunlardaki başarımlarının test sonuçlarını sunan siteler bulabilirsiniz.

Mimarlık gibi bilgisayar tabanlı tasarım yapacaklar içinse sınırsız bütçelere hesap eden Ati'nin Fire GL kartlarının üst modelleri ve Nvidia'nın Quadro kartları mevcut. Sınırlı bütçeye hitap eden bilgisayar tabanlı tasarım için tasarlanmış kart olarak, Ati'nin yine Fire GL modelinin giriş düzeyi kartları piyasada bulunabiliyor.

4.4 Sabit disk

Sabit disklerde de ekran kartlarında olduğu gibi arayüz değişimi yaşanmakta. IDE arayüzünden SATA arayüzüne geçilmekte. SATA arayüzleri IDE ye göre %50 ye kadar daha hızlıdır.

Sabit disklerde teknoloji ve fiyat oldukça sabit gitmekte. 80 GB dan düşük diskler kapasite/fiyat oranı oldukça kötü seviyelerde. O yüzden yeni alınacak diskin en az 80 GB olmasında fayda var. Eğer depoloma yapılmayacaksa 80 GB dan fazlasına da fazla gerek yoktur.

Eğer depoloma yapılacaksa birden fazla sabit disk ile beraber bir fazladan veri koruması sağlayan bir RAID dizisi oluşturulabilir.

4.5 Anakart

İşlemci, ekran kartı ve sabit disk seçimleri, anakart seçiminden önce yapılmalıdır çünkü bu seçimler anakartın sahip olması gereken arayüzleri belirlemektedir. Anakart adı üstünde çok temel bir parça olduğu için kaliteli bir karta yatırım yapmakta fayda vardır.

Yazı içinde bahsedildiği gibi, birçok parça anakartların üzerinde gelmeye başladı. Bu durum hem fiyatta düşüş hem de daha rahat bir sistem oluşturulmasına imkan tanıyabilir. Güncel bir anakarttın şu tümleşik sistemlere sahip olması beklenmelidir: ses kartı, ekran kartı, ağ kartı, SATA arayüzü.

4.6 Kasa

Kasa genelde sadece görsel bir eleman olarak görülür. Ancak görselliğin yanında genelde bilgisayar için oldukça önemli bir parça olan güç kaynağı (İng: power supply) ile beraber gelirler. Eğer kasa oldukça ucuz bir kasa ise, içindeki güç kaynağı da oldukça ucuz bir güç kaynağı olacaktır ve ucuz güç kaynakları elektrik sorunları yaratarak bilgisayarın hemen hemen bütün parçalarını bozma ihtimaline sahiptir. Bu yüzden ucuz bir kasa alınsa bile, nispeten aynı fiyata yeni bir güç kaynağı alıp kasadakiyle değiştirmek iyi bir fikir olabilir.

5.0 Sonuç

Yazı içinde de tekrar tekrar geçtiği gibi bilgisayar alırken en önemli verilmesi gereken karar bilgisayarın ne amaçla kullanılacağıdır; çünkü neredeyse bütün parçalar bilgisayarın çalıştıracağı uygulamalara göre seçiliyor ve fiyatları ona göre belirleniyor. Bu yüzden bilgisayar almadan önce bilgisayarın ne iş için kullanılacağını, hangi programları çalıştıracağını listeleyebilirseniz, sizin için en doğru bilgisayarı bulabilirsiniz.

----------------------------
Can Kavaklıoğlu